11. Kraszewski J. I. 1878 - Dzieje Polski 08. Stach z Konar

Józef Ignacy Kraszewski Stach z Konar. Cykl Powieści Historycznych Obejmujących Dzieje Polski Tom 8 - pdf za darmo

7 downloads 33752 Views 3MB Size

Story Transcript


Józef Ignacy Kraszewski Stach z Konar. Cykl Powieści Historycznych Obejmujących Dzieje Polski Tom 8 Powieść Historyczna z Czasów Kazimierza Sprawiedliwego.

PRZEDMOWA.

Głęboki podziw musi ogarnąć każdego, kto spróbuje, choć pobieżnie, zaznajomić się z działalnością twórczą Józefa Ignacego Kraszewskiego, przebiec myślą pięćdziesiąt przeszło lat wytężonej pracy pisarza. Głęboki podziw wzbudza zarówno ogrom jego spuścizny literackiej, jak i jej niebywała różnorodność. Książka, którą trzymasz w ręku, czytelniku, jest jedną z dwustu kilkudziesięciu powieści, jakie wyszły spod pióra Kraszewskiego. A przecież trzeba pamiętać, iż oprócz

powieści pozostawił on po sobie jeszcze wiele innego rodzaju utworów: dramatów, prac naukowych, recenzji, artykułów publicystycznych itp. Był literatem, działaczem społecznym i publicystą - którego uwagi nie uszło żadne ważniejsze wydarzenie, żaden palący problem społeczny czy polityczny wysuwany przez epokę. Brał czynny udział w życiu kulturalnym i naukowym, redagował czasopisma, jak np. "Atheneum" i "Gazetę Codzienną" oraz pisał rozprawy naukowe, z których niejedna do dnia dzisiejszego przedstawia dużą wartość.

, Działalność literacka Kraszewskiego stanowi obszerny rozdział w dziejach naszej literatury. Pod względem wielkości dorobku twórczego nie znalazł równego sobie w Polsce, a i na całym świecie niewielu spotykamy takich tytanów pracy. Epoka, na którą przypada działalność Kraszewskiego, to epoka dwóch powstań narodowych 1831 i 1863 r., to lata wielkich walk społecznych, Wiosny Ludów i licznych buntów chłopskich. Epoka ta wydała znanych bojowników demokracji polskiej, jak Dembowski, Ściegienny, Worcell, Dąbrowski.

Ale sytuacja w kraju - w latach kiedy Kraszewski rozpoczynał swoją działalność, była niewesoła. Po upadku powstania listopadowego, zdradzonego przez kunktatorskie, arystokratyczne dowództwo, zaborcy zlikwidowali nawet te pozory niepodległości, jakie zostawiono Królestwu po Kongresie Wiedeńskim. Życie kulturalne w pierwszych latach po powstaniu nie istniało prawie wcale. Zamknięto Towarzystwo Przyjaciół Nauk i Uniwersytet Warszawski. Literatura w kraju przeżywała bardzo trudny okres.

Wielcy romantycy: Mickiewicz i Słowacki - tworzyli swe najpiękniejsze i najbardziej rewolucyjne dzieła na emigracji. A tymczasem - krajowy nurt romantyczny pozbawiony swych najlepszych przedstawicieli - wyraźnie osłabł nie wydając znamienitszych utworów. W tych warunkach stępione zostaje również i postępowe, rewolucyjne ostrze literatury krajowej. Pojawiają się utwory wychwalające sarmatyzm i szlachecką przeszłość propagujące nawrót do "złotej wolności" i do idylli "szlachcica na zagrodzie - równego wojewodzie" jako

jedyne lekarstwo na wszystkie troski i nieszczęścia narodowe. Rynek księgarski zarzucony zostaje francuskimi romansami, często o bardzo miernej wartości - zdobywającymi zresztą bardzo nielicznych czytelników. Przed pisarzami pozostającymi w kraju stanęło zadanie odbudowy polskiego życia kulturalnego, zapełnienie tej luki, jaka się wytworzyła po klęsce powstania. W tych trudnych latach właśnie pojawiają się pierwsze utwory literackie i publicystyczne Kraszewskiego, zdobywając sobie od razu licznych czytelników i wywołując

ożywioną dyskusję. Lata czterdzieste, kiedy jesteśmy już świadkami pewnego ożywienia kulturalnego i politycznego w kraju, w przededniu Wiosny Ludów, przynoszą szereg już całkowicie dojrzałych utworów młodego pisarza, Są tak zwane powieści ludowe ("Ulana", "Ostap Bondarczuk", "Historia Sawki"). Znajdujemy tu ostrą krytykę stanu szlacheckiego oraz głębokie współczucie dla ciężkiej doli ludu uciskanego przez pańszczyźnianą niewolę. Pierwszy raz chłop pańszczyźniany wchodzi do literatury jako bohater

powieści. Pierwszy raz jego życie, życie wsi polskiej zostaje ukazane w sposób realistyczny, w formie łatwej i dostępnej dla szerokich rzesz czytelników. Mówiąc o krytyce szlachty w utworach Kraszewskiego, nie można też zapomnieć o takich książkach, jak "Dziennik Serafiny" czy "Pamiętnik panicza", które specjalnie celnie biją ostrzem demaskatorskiej satyry w szlachtę, a szczególnie w jej środowisko arystokratyczne. Także w swojej działalności publicystycznej niejednokrotnie występował pisarz przeciwko szlachcie

i w obronie uciskanego chłopstwa. Niektóre jego powieści historyczne zawierają mocny ładunek demaskatorskiej krytyki w odniesieniu do rozkładowej roli szlachty polskiej. Szczególnie ostro występuje to w książkach mówiących o czasach saskich ("Briihl", "Hrabina Cosel", "Starosta Warszawski"), gdzie pisarz dał wyraźny i realistyczny obraz epoki, w której warstwa szlachecka doprowadza do ostatecznego upadku ówczesme państwo polskie. Zresztą powieści historyczne stanowią osobny i obszerny rozdział w twórczości literackiej Kraszewskiego.

Powstawały one w latach 1875 - 1887, w czasie kiedy autor ich wydalony przez margrabiego Wielopolskiego przebywał poza granicami Królestwa Polskiego. Owocem wytężonej pracy pisarza jest cykl powieści obrazujących rozwój państwa polskiego od czasów legendarnych, aż do upadku rzeczypospolitej szlacheckiej i rozbiorów. Najlepsze z tych utworów to niewątpliwie: otwierająca cykl "Stara baśń" oraz wspomniane już poprzednio powieści saskie. Kraszewski zajmował się również naukowymi badaniami historycznymi -·

o czym mogą świadczyć nie tylko jego powieści, ale także cenne rozprawy naukowe i zbiory materiałów źródłowych, które publikował. Zadanie, jakie pisarz przed sobą postawił, zadanie przedstawienia dziejów ojczystych w formie beletrystycznej, było bardzo trudne zarówno ze względu na rozmiar zamierzenia, jak t*z ze względu na szczupłość materiałów źródłowych i opracowań, jakimi dysponowała ówczesna nauka. Dlatego patrząc z perspektywy dzisiejszego stanu nauki - dostrzegamy w tych utworach wiele nieścisłości

historycznych. A jednak mimo tych nieścisłości, mimo poważnych zmian, jakie zaszły w ocenie opisywanych przez Kraszewskiego wydarzeń - mimo zmieniających się często upodobań czytelników - powieści Kraszewskiego były czytane przez pokolenia i są czytane do dzisiaj w skali jak najbardziej masowej. Nowe nakłady "Starej baśni", "Petrka Własta" czy "Banity" - wykupywane są bardzo szybko z księgarń. W czytelniach i wypożyczalniach książek te właśnie, przed kilkudziesięciu laty pisane utwory mają najbardziej "sczytane" kartki.

Zastanówmy się przez chwilę, dlaczego tak jest. Na czym polega ta niesłychana żywotność książek Kraszewskiego? Co tak bardzo przyciąga do nich rzesze czytelników? Dając czytelnikowi polskiemu cykl powieści historycznych, napisanych w oparciu o rzetelną, wnikliwą, niejednokrotnie bardzo drobiazgową analizę dostępnego materiału naukowego, dokonał Kraszewski przełomu w naszym powieściopisarstwie, mało dotychczas zajmującym się tematyką związaną z dziejami Polski.

Książki Kraszewskiego przemówiły prostym, obrazowym, realistycznym językiem do milionów czytelników, zaznajamiając ich z historią ojczystą, budząc zainteresowanie przeszłością naszego narodu. W okresie ucisku ze strony mocarstw zaborczych stały się poważnym czynnikiem rozbudzenia i rozwijania świadomości narodowej. Na tym polega ich historyczne znaczenie. Głęboki patriotyzm pisarza, jego umiłowanie dziejów ojczystych przemawia do nas z rozdziałów wszystkich jego książek.

Umiejętność połączenia naukowej, poznawczej wartości powieści z ciekawą, często niemal sensacyjną fabułą, barwne opisy przygód, perypetie miłosne bohaterów, uwikłanych przez pisarza w sieci rozmaitych intryg wszystko to sprawia, iż nawet dzisiejszy czytelnik te książki chętnie czyta, z dużym zainteresowaniem śledząc losy stworzonych przez autora postaci. Można by snuć jakieś porównania z Aleksandrem Dumasem, który nieco inaczej, bardziej sensacyjnie i o wiele mniej naukowo opisywał w swoich cyklach powieściowych dzieje Francji. Nie kończące się opisy życia wszystkich

warstw społeczeństwa polskiego w różnych okresach historycznych, świetna charakterystyka zwyczajów, obyczajów, całe zastępy postaci literackich fikcyjnych i znanych z nauki historii - oto co można wynieść z lektury książek historycznych Kraszewskiego. "Stach z Konar" jest właśnie jedną z powieści składających się na cykl historyczny Kraszewskiego. Zanim jednak zaczniemy śledzić dzieje Stacha, zastanówmy się przez chwilę nad tym okresem historii Polski, który opisał w swojej książce Kraszewski. Spróbujmy chociaż pobieżnie ocenić wartość powieści, porównać obraz, jaki

nam przedstawia autor, z tym, co mówią nam o tych samych czasach i faktach najnowsze badania naukowe. Taki spacer w historii pozwoli nam lepiej zrozumieć i poznać zdarzenia czy postacie, które w niej opisano. Przenieśmy się więc do odległych lat drugiej połowy dwunastego wieku. W naszej wędrówce po ówczesnej Polsce zwrócą naszą uwagę liczne opływające w bogactwa i dostatek siedziby możnych, właścicieli wielkich obszarów ziemi. Szczególnym przepychem będą się tu

odznaczały zamki będące w posiadaniu arcybiskupów, biskupów i wyższego duchowieństwa. Spotkamy też wiele uboższych już dworów drobniejszego rycerstwa. Wszystkie te siedziby przystosowane są jednocześnie do mieszkania i do obrony, gdyż czasy były wówczas niebezpieczne i często trzeba było bronić się przed obcym najazdem, wewnętrznymi zamieszkami czy rabunkowym napadem. Na ziemiach możnych i rycerstwa pracowało miliony chłopów. Wśród nich rzadko już napotkamy tak zwanych wolnych kmieci.

W przytłaczającej większości będą to chłopi nie posiadający własnej ziemi, pracujący dla pana i uzależnieni od niego. Specjalnie ostry ucisk znosili chłopi w dobrach biskupich i klasztornych, gdzie przypisano już chłopa do ziemi, nie dając mu prawa opuszczenia jej. Jest to bowiem okres ostatecznego ugruntowania się ustroju feudalnego na ziemiach polskich. Ustroju, w którym ziemia i władza państwowa jest w ręku panów feudalnych, panujących nad ogromną masą chłopstwa i dążących do coraz większego uzależnienia ekonomicznego i

politycznego ludności zamieszkałej na terytoriach będących ich własnością. Na...

Life Enjoy

When life gives you a hundred reasons to cry, show life that you have a thousand reasons to smile

Get in touch

Social

© Copyright 2016 - 2019 AZPDF.PL - All rights reserved.