Rodziński Witold - Historia Chin

WITOLD RODZIŃSKI HISTORIA CHIN WROCŁAW • WARSZAWA • KRAKÓW • GDAŃSK ZAKŁAD NARODOWY IMIENIA OSSOLIŃSKI - pdf za darmo

35 downloads 21804 Views 14MB Size

Story Transcript


WITOLD RODZIŃSKI

HISTORIA CHIN

WROCŁAW • WARSZAWA • KRAKÓW • GDAŃSK ZAKŁAD NARODOWY IMIENIA OSSOLIŃSKICH WYDAWNICTWO 1974

OD AUTORA

HISTORIA Chin, należąca do cyklu jednotomowych opracowań poświęconych dziejom poszczególnych państw, jest pierwszą pozycją dotyczącą kraju, którego cywilizacja i kultura kształ­ towały się w sposób pod wieloma względami odrębny i odmienny niż państw będących pod wpływem świata śródziemnomorskiego i europejskiegor-jJest ona również pierwszą polską próbą syntetycznego ujęcia w zwięzłej formie olbrzymiej, obejmującej prawie cztery tysiące lat historii chińskiej, przy równoczesnym uwzględnieniu ważniejszych aspektów ewo­ lucji kultury. Zgodnie z założeniem cyklu, w którym praca niniejsza figuruje, pro­ porcje książki zostały ustalone tak, iż przeszło połowa materiału przypada na ostatnie trzy wieki, tj. na okres, który z punktu widzenia ogólnoświa­ towego procesu historycznego uważa się za czasy nowożytne. Powyższe kryterium odpowiada jednak tylko częściowo procesowi rozwoju dziejów Chin, za właściwą datę rozpoczęcia ich historii nowożytnej należy przyjąć raczej połowę XIX w.; tym samym tego okresu, od wojen opiumowych i rewolucji tajpingowskiej, dotyczy prawie połowa pracy. Ze względu m. in. na rozmiary historii Chin ustalenie proporcji w ten sposób jest niewątpliwie sprawą dyskusyjną; zważywszy ogrom dostępnego mate­ riału — a nie ma innego narodu, który posiada tak obfity i nieprzerwany ciąg zabytków przeszłości — można by poświęcić bez trudu o wiele więcej uwagi wcześniejszym okresom. Wydaje się jednak, iż przy nieza­ przeczalnej doniosłości szeregu fundamentalnych zagadnień, związanych z dziejami wcześniejszymi, których wpływ na historię nowożytną i teraź­ niejszość bywa w wypadku Chin o wiele większy, niż na pierwszy rzut oka wygląda, przyjęte proporcje są uzasadnione przede wszystkim tym, iż mają one służyć ułatwieniu zrozumienia najnowszych dziejów Chin, a i w pewnej mierze ich teraźniejszości. Taki bowiem cel był jednym z zasadniczych przy podejmowaniu niniejszej pracy.

Owe najnowsze dzieje nie zostały jednak objęte tym tomem, gdyż za datę końcową przyjęto 1919 r., Ruch Czwartego Maja, stanowiący bez­ sprzecznie początek całego pod wieloma względami nowego etapu w chiń­ skim procesie historycznym. Praca powstała w wyniku osobistego zainteresowania i zajmowania się przez autora historią Chin, co trwa już 35 lat, a pogłębione zostało wydatnie szeregiem pobytów w Chinach w latach 1953-1967, które dopo­ mogły, być może, w uchwyceniu niebywałej złożoności dziejów owego kraju i nieprzebranego bogactwa jego prastarej kultury. Podczas większości tych pobytów życzliwa pomoc szeregu przyjaciół chińskich, jak np. Czi Cz'ao-ting (1904-1963), Szen Cz'ien-tu (1915-1955) oraz pani Kung Feng (1918?-1970), stanowiła zachętę do dalszej pracy nad fascynującą historią ich kraju. Powyższym też tłumaczy się częściowo decyzja poświęcenia względnie dużo miejsca w pierwszej połowie książki zagadnieniom ewo­ lucji kultury. Należy jednak przy tym wyraźnie zaznaczyć, iż omówienie tych problemów stanowi jedynie próbę zasygnalizowania olbrzymich osiąg­ nięć chińskich w tej dziedzinie. Jest przecież sprawą oczywistą, iż każdy z tych aspektów, np. filozofia lub malarstwo, zasługuje w pełni na osobne omówienie, i to w rozmiarach co najmniej niniejszego tomu. Wybór po­ ruszanych tematów nie jest jednak przypadkowy, gdyż intencją jest pod­ kreślenie tych elementów, które wydają się najważniejsze dla specyfiki ewolucji cywilizacji chińskiej i które, zdaniem piszącego te słowa, stanowią najistotniejszy wkład kultury chińskiej. Wybór nie rości sobie bynajmniej pretensji do ujęcia jej wszystkich elementów; nie ma np. ani słowa o muzyce chińskiej, niewątpliwie interesującej i odgrywającej swoistą rolę w cało­ kształcie kultury chińskiej, lecz wynika to, być może, już z pobudek czysto subiektywnych. Dzieje Chin i ich kultury przedstawione w niniejszej pracy dotyczą przede wszystkim historii i osiągnięć narodowości chińskiej, Han, głównej i najważniejszej z wielu zamieszkujących obecny obszar ChRL. Nie ozna­ cza to, iż inne narodowości, a zwłaszcza te, które w pewnych okresach do­ konały podboju części lub całości kraju, nie odgrywały istotnej roli w kształ­ towaniu się jego losów. Nie one jednak wywarły decydujący wpływ, lecz właśnie narodowość chińska, której wyższość w dziedzinie kultury spo­ wodowała też w wielu wypadkach pełną asymilację i zniknięcie z widowni dziejowej innych ludów, nie bez, rzecz jasna, przejęcia od nich szeregu nowych pierwiastków kulturowych. Tym samym też praca jest poświęcona właśnie narodowi chińskiemu, zasadniczemu twórcy cywilizacji Państwa Środka. O ile wspomniane wyżej zainteresowania dotyczyły we wcześniejszych

latach przede wszystkim najnowszych dziejów Chin, a specjalnością pozo­ staje historia nowożytna, przy szczególnym uwzględnieniu problematyki zetknięcia się Chin z resztą świata i wynikających z tego zjawiska zagadnień, zwłaszcza w sferze ideologicznej, o tyle konieczność sięgania do wcześniej­ szych okresów stawała się coraz bardziej oczywista. Truizmem jest stwier­ dzenie, iż nie sposób zajmować się nowożytną historią danego kraju bez należytego zaznajomienia się z jego przeszłością, lecz odnosi się to szczególnie wyraźnie i z wielką aktualnością do dziejów Chin. Nie ma prawie żadnego kraju, w którym nawarstwienia przeszłości we wszystkich dziedzinach ciążyły — i w określonej mierze nadal ciążą — w takim stopniu na dalszych losach kraju, jak właśnie w wypadku Chin. W tym też tkwi jedna z najistotniejszych cech ich ewolucji dziejowej. W literaturze światowej, zarówno chińskiej, jak i europejskiej oraz amerykańskiej, istnieje szereg opracowań, różniących się znacznie swoimi rozmiarami, w których autorzy próbowali ująć całość dziejów Chin. Znaczna większość z nich została uwzględniona przy opracowaniu ni­ niejszej książki, lecz prawie wyłącznie do wcześniejszych okresów, przed XVII w.; wszystkie pozycje w językach europejskich wymienione są w bibliografii; z chińskich należy zwrócić uwagę na dzieło Lii Czen-jü Czien-ming Czung-kuo T'ung-szy {Zarys historii Chin). Posługiwano się jednak w dużej mierze materiałami źródłowymi, zarówno do wcześniej­ szych okresów, a w szczególności do późniejszych, oraz opracowaniami monograficznymi, również zawartymi w bibliografii. W historiografii polskiej dzieje Chin były jednak — i niestety w dużej mierze pozostają — dziedziną całkowicie zaniedbaną. Trudno też było oprzeć się na dorobku autorów polskich, gdyż po prostu brak go dla znakomitej większości tematów historycznych i kulturalnych. Sytuacja przedstawia się nieco lepiej, jeśli chodzi o tłumaczenia z klasycznej litera­ tury chińskiej. Tutaj bowiem sinologia polska może wykazać się osiągnię­ ciami na poziomie światowym, jak np. przekład słynnego dzieła filozo­ ficznego Czuang-tsy, pióra J. Chmielewskiego, W. Jabłońskiego i O. Woj­ tasiewicza. Ten stan rzeczy nie jest, rzecz jasna, kwestią przypadku. Wzrost zainteresowania historią i kulturą Chin w Europie był ściśle powiązany z ewolucją kontaktów krajów europejskich z Chinami od XVI — XVII w., nasilającą się w XIX w. i przyjmującą całkiem wyraźnie charakter pene­ tracji i agresji, szczegółowo zresztą opisany w niniejszej pracy. Na tym tle powstała też bogata, aczkolwiek bardzo różnorodna pod względem swojej wartości i jakości literatura historyczna dotycząca różnych okresów, głównie jednak XIX i XX w. Polska, sama pozbawiona niepodległości i państwowości, nie brała udziału w tym procesie „otwarcia" Chin; stąd

też zarówno znikomy wkład autorów polskich w tę dziedzinę, jak i nawet brak ustalonej i powszechnie przyjętej terminologii, własnej transkrypcji języka chińskiego, nie mówiąc już o własnych tradycjach historiograficznych lub odpowiednich księgozbiorach. Paradoksalne, że ten brak tra­ dycji może posiadać i pewne zalety, gdyż oznacza on równocześnie mniejsze, być może, obciążenie europocentryzmem i poczuciem rzekomej wyższości cywilizacyjnej, które cechują wiele prac europejskich i amerykańskich, zwłaszcza dziewiętnastowiecznych, oraz zwalnia od tendencji — czasami co prawda nieświadomej, lecz w niektórych wypadkach jak najbardziej celowej — do apologetyki poczynań „swoich własnych" kolonizatorów w Azji Wschodniej. Prócz tego wydaje się, iż autorowi polskiemu po­ winno być łatwiej, z ewidentnych przyczyn, wczuć się w problematykę narodowowyzwoleńczą, w tak doniosłym stopniu cechującą dzieje polity­ czne Chin w XIX i XX w. Z pozycji dotyczących historii Chin, dostępnych dla czytelnika w ję­ zyku polskim, należy zwrócić uwagę na następujące: Dzieje Chin pod re­ dakcją Szang Jüe, tłumaczone z chińskiego, obejmujące całość dziejów do przedednia wojen opiumowych, choć z dosyć pobieżnym traktowaniem pierwszej połowy XIX w., stanowią nadal niewątpliwie pozycję wartościo­ wą, szczególnie ze względu na dużą ilość materiału faktograficznego, a uwagi krytyczne zamieszczone we wstępie napisanym przez jej polskiego redaktora są w dalszym ciągu w pełni aktualne. Ujęcie szeregu istotnych zagadnień rozwoju historycznego, zwłaszcza problemu niewolnictwa, po­ zostaje nadal wysoce dyskusyjne, a partie dotyczące kultury z perspektywy z górą dziesięciu lat wydają się szczególnie nieadekwatne, gdyż o wiele za skąpe dla czytelnika polskiego. Dla historii nowożytnej istnieje również praca G. Jefimowa Zarys nowożytnej i współczesnej historii Chin, tłuma­ czona z rosyjskiego, której pierwszych 200 stron obejmuje okres od XVII w. do 1919 r. Jest to jednak pozycja mocno przestarzała, zawierająca wiele ujęć wysoce dyskusyjnych. Jedyne opracowanie polskie, Chiny poprzez wieki J. Lobmana, barwnie i z wyczuciem napisane, ze względu na swoją bardzo ograniczoną objętość jest jednak, mówiąc słowami autora, „po­ bieżnym szkicem", dającym „pierwsze pojęcie" o historii Chin. Trudności napotykane w opracowaniu niniejszej książki, na ogół sa­ me w sobie ewidentne, wynikają jednak nie tylko z ogromnej rozpiętości chronologicznej dziejów Chin oraz z niebywale bogatej, choć bardz...

Life Enjoy

When life gives you a hundred reasons to cry, show life that you have a thousand reasons to smile

Get in touch

Social

© Copyright 2016 - 2019 AZPDF.PL - All rights reserved.