Wielka historia Polski 1

Najdawniejsze dzieje ziem polskich Ryć. 74. Brązowe sierpy, siekierki i groty włóczni z Deszczna, naw - pdf za darmo

32 downloads 7144 Views 2MB Size

Recommend Stories


Historia Polski - Zamki, Twierdze, Rezydencje cz. 1
Historia Polski - Zamki, Twierdze, Rezydencje cz. 1 - pdf za darmo

Historia Polski 13 - Znamienite rody
Historia Polski 13 - Znamienite rody - pdf za darmo

Historia Polski 18 - Tablice chronologiczne
Historia Polski 18 - Tablice chronologiczne - pdf za darmo

Historia Polski - Polska Ludowa - Budowa PRL- u
Historia Polski - Polska Ludowa - Budowa PRL- u - pdf za darmo

Historia Polski - Zamki, Twierdze, Rezydencje cz. 2
Historia Polski - Zamki, Twierdze, Rezydencje cz. 2 - pdf za darmo

Story Transcript


Najdawniejsze dzieje ziem polskich

Ryć. 74. Brązowe sierpy, siekierki i groty włóczni z Deszczna, nawiązujące do form zabytkowych z kręgu kultur nordyjskich.

-łużycka, osiągając apogeum swojego rozwoju w młodszym okresie epoki brązu. Także zachodnia Wielkopolska znajdowała się w orbicie wpływów grupy śląskiej. Impulsy śląskie docierały też szybko do zachodniej Małopolski, mówi się wręcz o przesunięciach ludności ze Śląska, które dały początek grupie górnośląsko-małopolskicj kultury łużyckiej. Grupę tę charakteryzowało współwystępowanie obrządku ciałopalnego i szkieletowego (birytualizm). Efektem północnej ekspansji grupy sasko-łużyckiej było powstanie grupy brandenbursko-lubuskiej, obejmującej północno-zachodnią część Wielkopolski i ziemię lubuską. Grupę tę wyróżniał bardzo specyficzny kształt dwustożkowych naczyń (tzw. styl uradzki), który był 158

Epoka brązu - pomiędzy centrami cywilizacyjnymi.

przejawem szerszej dyfuzji zachodnich wątków stylistycznych, sięgającej w młodszej epoce brązu nawet dorzecza Wisły. Jeszcze bardziej na północ powstała w młodszej epoce brązu grupa zachodniopomorska kultury łużyckiej, charakteryzująca się własnym ośrodkiem metalurgii wzorowanej na formach skandynawskich i duńskich (tzw. nordyjskich). Specyficzne dla wczesnej fazy kultury łużyckiej w grupie zachodniopomorskiej były groby kurhanowe, szczególnie bogato wyposażone w wyroby brązowe. Przenikanie nowych wierzeń i obrządku grzebalnego na tereny dorzecza środkowej i dolnej Wisły doprowadziło do powstania kilku grup, w których kulturowy substrat trzciniecki jest dobrze widoczny nie t ylko w środkowej, ale nawet w późnej epoce brązu. Podstawowąjednostkątcgo obszaru była grupa wschodnia kultury łużyckiej, obejmująca rozległy teren - od dorzecza środkowej Warty, aż do dorzecza Bugu, a nawet do zachodniej części Wołynia. Południowy wschód Polski, szczególnie dorzecze Sanu i Wisłoki, zajmowała grupa tarnobrzeska kultury łużyckiej, różniąca się od grupy wschodniej przede wszystkim większym udziałem wpływów zakarpackich. Dopiero w młodszej epoce brązu obserwujemy docieranie wpływów łużyckich do północno-wschodniej Polski i tworzenie peryferycznych grup, takich jak kaszubska (wschodniopomorska) i warmińsko-mazurska. W rozwoju kultury łużyckiej w epoce brązu można wyróżnić dwa horyzonty chronologiczne, manifestujące się szerokim rozprzestrzenieniem określonych stylów produkcji ceramicznej oraz niektórych typów ozdób brązowych. Horyzont wcześniejszy przypada na środkową epokę brązu i wyraża się przyjęciem przez wiele grup, głównie zachodnich, tzw. ceramiki guzowej (naczynia zaopatrzone w wypychane od wnętrza wypukłości-guzy na największej wydętości brzuśca). Następny horyzont, związany z późną epoką brązu, cechuje na jpierw ceramika ostroprofilowana (przede wszystkim dwustożkowe formy naczyń), a następnie charakterystyczne naczynia zdobione ukośnym kanelowaniem oraz specyficzne typy mieczy, szpil i fibul brązowych. W późnej epoce brązu rozwijały się wszystkie wcześniej powstałe grupy. Obserwuje się w/rost liczby ludności, a w konsekwencji - kolonizację obszarów dotychczas nic zasiedlonych lub rzadko penetrowanych. Dotyczy to nie tylko Niżu Polskiego i wyżyn lessowych, ale przede wszystkim Pogórza Karpackiego. Z okresem tym związane jest pojawienie się pierwszych łużyckich osad obronnych l ub grodów w południowej i południowo-zachodnicj Polsce. Można wprawdzie przypuszczać, że było to wynikiem konfliktów wewnętrznych, międzyplemiennych, ale bardziej prawdopodobne wydaje się kojarzenie tych założeń obronnych z pojawieniem się w Kotlinie Karpackiej ludów nadczarnomorskich, Kimmerów. Najazdy Kimmerów, napierających na miejscowe kultury dorzecza Cisy (np. kulturę Gava), spowodowały dalsze przesunięcia ludności oraz niepokoje polityczne. W efekcie rejestrujemy na tych terenach pojawienie się części uzbrojenia i rzędu końskiego pochodzenia wschodnioeuropejskiego. Ludność kultury łużyckiej na przeważającej części swego terytorium zajmowała się przede wszystkim uprawą roślin. Wskazują na to występujące w znale-': ziskach archeologicznych ich szczątki, a także stabilność osad, szczególnie na 159

Najdawniejsze dzieje ziem polskich

lessowych wyżynach południowej Polski. Wśród upraw dominowały zboża (głównie odmiany pszenicy, proso i jęczmień), pojawiały się. też takie gatunki, ja k żyto, owies, orkisz, lepiej przystosowane do uprawy w gorszych warunkach glebowych. Umożliwiało to rozszerzanie areału upraw na tereny mniej urodzajne, głównie gleby piaszczyste na Niżu Polskim i gleby terenów podgórskich. Obok zbóż uprawiano mak, len, rzepik, rzepę oleistą i inne rośliny o znaczeniu przemysłowym. W rolnictwie podstawową rolę odgrywała gospodarka wypaleniskowa i orka sprzężajna. Wprawdzie znane już były sier py wykonane z brązu, a le osta tnie b a da nia wskazują, że szczególnie w południowo-wschodniej Polsce duże znaczenie miały jeszcze sierpy krzemienne. Ich wyspecjalizowana produkcja jest udokumentowana aż do początku epoki żelaza. Gospodarka hodowlana nie miała, jak w starszej epoce brązu, charakteru wyspecjalizowanego, związanego z koczowniczym trybem życia lub z systematycznymi wędrówkami pomiędzy obszarami nizinnymi i górskimi, czyli z tzw. transhumancją; polegała raczej na przyzagrodowym wypasie bydła rogatego, świń, owiec i kóz, a także koni. Wiele uwagi archeologowie poświęcili powstającym pod koniec epoki brązu grodom kultury łużyckiej, którym przypisywano też rolę refugiów dla stad bydła, motywowaną częstym brakiem zabudowy wewnątrz fortyfikacji. Można mieć jednak poważne zastrzeżenia do takiej interpretacji. Bardziej prawdopodobne wydaje się, że grody pełniły funkcje centrów plemiennych, miejsc spotkań, wymiany towarów, odprawiania obrzędów, a także schronień w czasie niepokojów i wojen dla ludności zamieszkującej sąsiednie osady otwarte. Podstawowym typem osadnictwa kul t ury łuż yckiej były stosunkowo niewielkie osady wiejskie, złożone z kilku lub najwyżej kilkunastu domów, przeważnie prostokątnych, słupowych. Nie jest wykluczone , istnienie domów o konstrukcji zrębowej, której stosowanie potwierdzają niektóre fortyfikacje i obudowy grobów, szczególnie z późnej fazy kultury łużyckiej. Domy zrębowe, jeśli nic były zagłębione w po-1 wierzchnie gruntu, nie pozostawiły trwałych śladów uchwytnych w reliktach archeologicznych. Obraz architektury w obrębie kultury i łużyckiej jest nam znany przede wszystkim z doskonale zachowanych konstrukcji drewnianych z grodów wielkopolskich, pochodzących z epoki Ryć. 75. Brązowe siekierki z żelaza j i opisanych w rozdziale następnym. piętką, miecz, grot i sztylet z Część uzbrojenia i niektóre narzędzia brązowe, występujące w Radzimia (wczesna faza kulturze łu-J życkiej, były importowane z ośrodków wytwórczych na kultury łużyckiej). obszarach Siedmio-j grodu, południowej Słowacji, wsc hodnic h Al p oraz wschodniej Turyngii.! Na północy Polski pojawiały się też przedmioty importowane z nordyjskichj ośrodków skandynawskich. Większość wyrobów brązowych (przede wszystkimi ozdób) była jednak produkowana na miejscu. W niektórych grupach kulturyl

160

Epoka brązu - pomiędzy centrami cywilizacyjnymi...

Ryć. 76. Wyroby brązowe z V okresu epoki brązu z Radolinka: bransolety (a), naramienniki (b), zawieszka binokularowa (c), sprzączki do pasa (d).

łużyckiej działały warsztaty przetapiające importowane wyroby (np. uszkodzone na nowe). W pracowniach tych odlewano przedmioty brązowe w formach kamiennych lub glinianych. Ta ostatnia metoda polegała na wstępnym uformowaniu wosku na kształt odlewanego wyrobu, następnie oblepieniu woskowej formy gliną i wlewaniu do niej gorącego metalu, który zastępował wytapiany wosk. Były to tzw. odlewy na tracony wosk. Lokalne wydobycie rud miedzi było możliwe tylko na Dolnym Śląsku, gdzie natrafiamy na koncentrację warsztatów metalurgicznych w okolicach Legnicy i Złotoryi. Innym metalem wydobywanym i przerabianym na ozdoby był ołów, występujący na terenie grupy górnośląsko-małopolskiej, w okolicach Olkusza. Niezbyt liczne łużyckie wyroby ze złota były raczej importowane ze Słowacji lub Siedmiogrodu. Obok wytapiania i obróbki metali, przedmiotem specjalizacji ludności łużyckiej stała się produkcja soli. U schyłku epoki brązu powstały ważne jej ośrodki na terenie zachodniej Małopolski (rejon Wieliczki i Bochni) 161

Najdawniejsze dzieje ziem polskich

oraz na Kujawach (okolice Inowrocławia). Sól pozyskiwano z solanki, którą odparowywano, podobnie jak w neolicie, w specjalnych naczyniach brykietarkach. Badania nad mikroregionami osadniczymi, a szczególnie nad rozwojem występujących w nich cmentarzysk, dostarczaj ą podstaw dla odtworzenia struktury społecznej ludności kultury łużyckiej. Wydaje się, że osiadłe, rolniczo-hodowlane społeczności tej kultury opierały się na rodzinach pojedynczych jako jednostkach podstawowych, które łączyły się w wielkie rodziny l ub rody złożone z ok. 100-150 osób, zamieszkujące powierzchnię ok. 20-30 km2. Bardziej luźną formę organizacji terytorialnych stanowiły plemiona złożone z 30-40 rodów. Struktura wiekowa, rejestrowana na cmentarzyskach, opierała się na dominacji trzech grup: dzieci do 6 miesięcy, osobników młodocianych w wieku 15-20 lat i dojrzałych -25-35 lat. Średnia wieku populacji łużyckiej wynosiła ok. 20 lat, na co wpływ miała duża śmiertelność dzieci. Grupy ludności były stosunkowo słabo zróżnicowane pod względem pozycji społecznej i majątku, nawet w porównaniu np. z ludnością kultur mogiłowych. Przejawiało się to w braku pochówków szczególnie bogato wyposażonych, choć na niektórych cmentarzyskach występuj ą grupy grobów bogatszych, mogące wskazywać na bardziej uprzywilejowaną pozycję starszyzny rodowo-plemiennej. Także obecność szczególnie cennych skarbów z młodszej epoki brązu może świadczyć o akumulacji dóbr, zapewne przez przywódców grup lub plemion. Nie obserwujemy natomiast istnienia odrębnej grupy osób spełniających funkcje kultowe lub obrzędowe. Występowanie w niektórych grobach figurek ludzkich lub instrumentów muzycznych nic jest...

Life Enjoy

When life gives you a hundred reasons to cry, show life that you have a thousand reasons to smile

Get in touch

Social

© Copyright 2016 - 2019 AZPDF.PL - All rights reserved.